Ym 1949, prynodd Margaret Taylor y brydles ar gyfer y T\u0177 Cychod yn Nhalacharn er mwyn rhoi cartref mwy sefydlog i Dylan a’i deulu. Yn y blog hwn, mae Linda’n ymchwilio i gefndir yr anrheg hael hon.<\/p>\n\n\n\n
Erbyn i Dylan Thomas a’r Tayloriaid gwrdd unwaith eto roedd dros ddeng mlynedd wedi mynd heibio. Trefnodd eu cyfaill cyffredin, y bardd Stephen Spender, i’r Thomasiaid dreulio Nadolig 1945 yn Hollywell Ford, cartref teuluol A J P a Margaret ar diroedd Coleg Magdalen, Rhydychen, lle’r oedd yr athro bellach yn addysgu. <\/p>\n\n\n\n
Yn yr hydref dilynol, mae A J P yn cofio bod Dylan a’i wraig wedi ‘cyrraedd heb unrhyw rybudd’. Doedd ganddynt unman i fyw, felly cynigiodd Margaret y t\u0177 haf glan afon iddynt yn yr ardd. Roedd A J P yn gandryll; nid oedd yn hoffi Dylan, a gyrhaeddodd pan roedd priodas y Tayloriaid eisoes dan straen sylweddol. Yn ei hunangofiant, ‘A Personal History’, mae’n dweud bod Margaret dros ei phen ai chlustiau mewn cariad ag un o’i fyfyrwyr, Robert Kee, a oedd yn cwyno am ei sylw diwahoddiad, gan wneud i Robert deimlo’n llawn cywilydd ac yn ddig, a diflannodd unrhyw anwyldeb at ei wraig yn llwyr.<\/p>\n\n\n\n
I ddechrau, roedd A J P yn meddwl y byddai Dylan yn tynnu sylw Margaret oddi ar ei hobsesiwn \u00e2 Kee, ac yn wir, chwaraeodd Margaret ran fwyfwy amlwg ym mywydau cartref y Thomasiaid gan ddarparu prydau bwyd a gwely ar gyfer eu merch, Aeronwy, yn ogystal \u00e2 thalu ff\u00efoedd ysgol breswyl eu mab, Llewelyn. Fel noddwr newydd Dylan, trodd ei sylw wedyn at hyrwyddo’i yrfa lenyddol, gan drefnu part\u00efon artistig a llenyddol lle gallai e\u2019 gwrdd \u00e2 phobl ddeallus Rhydychen. Yn gyfnewid am hyn, ysgrifennodd Dylan feirniadaeth manwl ac adeiladol o farddoniaeth (cyffredin) Margaret ei hun, ac roedd y Thomasiaid yn gwmni cydnaws iddi, rhywbeth yr oedd Margaret fel person cymdeithasgar yn brin ohono. Byddai\u2019r triawd yn aml yn mynd allan i yfed gyda’i gilydd.<\/p>\n\n\n\n
Teimlai A J P yn gynyddol ei fod wedi\u2019i gau allan o\u2019r criw hwn, ac roedd e’n falch iawn pan aeth Dylan \u00e2’i deulu ar daith i’r Eidal, a ariannwyd drwy ysgoloriaeth. Ysgrifennodd Dylan (a oedd yn hiraethus) at ei noddwr yn diolch iddi am anfon papurau newyddion a chyfnodolion Saesneg, yn ogystal \u00e2 \u2018too many thousand things to count\u2019, gan eu bod wedi cyrraedd Holywell Ford \u2018in a sick muddle\u2019. Gofynnodd iddi ddod o hyd i gartref go iawn i’w deulu hefyd.<\/p>\n\n\n\n
Ffynnai Margaret ar ddibyniaeth Dylan; roedd hi’n benderfynol o ddiwallu holl anghenion yr athrylith, a daeth o hyd i’r Plasty yn South Leigh, ger Rhydychen, iddynt (mewn realiti, bwthyn cyffredin oedd). Ei g\u0175r dalodd amdano mewn gwirionedd: yn ei hunangofiant, mae’n cyfaddef iddo wneud ‘rhywbeth ff\u00f4l iawn’; er gwaethaf ystyried y bardd yn dwyllwr a oedd yn byw ym mhoced eraill, talodd am yr eiddo gan ddefnyddio arian o etifeddiaeth bersonol – ar yr amod y byddai Margaret yn rhoi’r gorau i ariannu Dylan.<\/p>\n\n\n\n
Ond torrodd Margaret ei haddewid, ac ymhen dim roedd yn diwallu anghenion Dylan unwaith eto, a oedd llwyr ymwybodol y byddai ei noddwr cyfoethog newydd yn barod i ddefnyddio’i hincwm preifat i wireddu\u2019i ddymuniadau. (Pan ofynnodd yntau am rywle tawel i ysgrifennu, darparodd hithau garaf\u00e1n sipsi.) Gwyddai hefyd ei bod hi’n wedi gwirioni arno, ac yn breuddwydio am ddod yn gariad iddo. Roedd Margaret wedi\u2019i hudo cymaint (er mawr ddifyrrwch i Dylan) fel yr aeth ati i lunio cynlluniau manwl i ddianc gydag ef o Orsaf Paddington. Yn ffodus, nid oedd Caitlin erioed wedi\u2019i hystyried yn fygythiad rhamantus difrifol i’w priodas.<\/p>\n\n\n\n
I\u2019r Thomasiaid, roedd pris uchel iawn i’w dalu am yr ymlyniad hwn; roedd Margaret, er bod ganddi fwriadau da, yn ymyrryd ac roedd hi bob amser yn cyrraedd yn ddirybudd i dresmasu ar eu lle personol. Barn Caitlin oedd \u2018she was a mad organiser, and right away she wanted to rearrange our lives\u2026.\u2019; gan ychwanegu \u2018she managed to irritate the life out of us\u2019. Roedd Dylan yn derbyn ei hymddygiad; roedd ei noddwr yn crefu am ei holl sylw, ac roedd hyn yn allweddol ar gyfer cael gafael ar linynnau pwrs hir ‘Maudlin Magdalen Maggie’, yn enwedig o ran ei amgylchedd ysgrifennu, ei gynhyrchedd a’i incwm.<\/p>\n\n\n\n
Ym 1949, prynodd Margaret y brydles o \u00a33,000 er mwyn rhoi’r T\u0177 Cychod yn Nhalacharn i Dylan, ar \u00f4l iddo ddweud ei fod yn dyheu am symud yn \u00f4l i Gymru. Roedd hi hyd yn oed wedi’u dilyn i Gymru, gan brynu ei chartref ei hun yn The Grist, Talacharn, fel y gallai ei fonitro. Ar hyn, ysgrifennodd A J P at y bardd yn dweud wrtho ei fod yn dinistrio’i briodas, ond ni chafodd unrhyw ymateb. Yn lle, cydnabu Dylan garedigrwydd parhaus ei noddwr yn ffurfiol: \u2018All I write in this water and tree room on the cliff, every word will be a thanks to you.\u2019 Ond cyn bo hir, roedd yn dynn arno am arian unwaith eto, a gadawodd i Margaret dalu\u2019i holl filiau.<\/p>\n\n\n\n
Fodd bynnag, yn breifat, roedd Dylan yn aml yn ddifenwol o ‘Mad Mags’ (yn enwedig i Caitlin, er efallai yr oedd yn gwneud hyn i’w sicrhau nad oedd Margaret yn fygythiad i’w priodas) ac yn anniolchgar iawn. Roedd yn ei hystyried yn berson annifyr, hawdd dylanwadu arni, ac yn ffynhonnell ariannol ddiniwed ond, ym 1950, daeth Margaret yn fygythiad go iawn i’w briodas ar \u00f4l dweud wrth Caitlin gynddeiriog am ei garwriaeth \u00e2 Pearl Kazin, newyddiadurwr yr oedd wedi cwrdd \u00e2 hi ar ei daith gyntaf i ogledd America. Dywedodd bywgraffydd Dylan, Andrew Lycett, fod hyn yn ymateb personol ac emosiynol. Roedd Margaret yn ofni y byddai ei dylanwad ei hun dros fywyd Dylan yn dod i ben, yn enwedig pe bai’n gadael ei deulu i fod gyda Pearl.<\/p>\n\n\n\n
Am gyfnod byr, symudodd y Thomasiaid i Lundain ar \u00f4l i Dylan benderfynu y byddai ei gynhyrchedd yn gwella yn Llundain. Prynodd Margaret fflat yn Camden Town, yn agos at eiddo yr oedd hi wedi perswadio’i g\u0175r hollol ddiarwybod i’w brydlesu, a daeth hi \u00e2’r caraf\u00e1n sipsi i Lundain o South Leigh. Parhaodd Margaret i ymyrryd ym mywyd Dylan am weddill ei oes; yn eironig, roedd hithau ymhlith parti o bobl a ddymunodd pob lwc iddo wrth iddo adael am ei daith drychinebus olaf i America.<\/p>\n\n\n\n
Mae Paul Ferris yn crynhoi’r naratif rhwng y ddau: \u2018unquestionably Mrs Taylor was deeply entangled, let her marriage disintegrate on his behalf, and mourned him when he died\u2019.<\/p>\n\n\n\n
Mae nifer o ymwelwyr \u00e2’n Harddangosfa Dylan Thomas, ‘Dwlu ar y Geiriau’, hefyd yn mynd i’r gorllewin i weld y T\u0177 Cychod, sydd yn ei hun yn dystiolaeth o benawdau olaf hanes y Thomasiaid\/Tayloriaid.<\/p>\n\n\n\n